Psychoterapia psychodynamiczna

Autor: Katarzyna Solka-Dąbrowska

  25-07-2018 10:38

Psychoterapia psychodynamiczna

Terapia psychodynamiczna wywodzi się z klasycznej freudowskiej psychoanalizy, korzysta również z  z dorobku psychologii ego, teorii relacji z obiektem, psychologii self, teorii przywiązania, jak również z aktualnych odkryć w dziedzinie neurobiologii.

Psychoterapia psychodynamiczna może być rozumiana jako model leczenia, w którym podstawową rolę pełni relacja pomiędzy osobą w terapii a terapeutą. Na podstawie relacji dochodzi do poznawania i rozumienia świata wewnętrznego danej osoby; relacja ma służyć badaniu w bezpiecznych warunkach nieadaptacyjnych, bolesnych  aspektów życia osoby w terapii, aby połączyć i zrozumieć to, jak zorganizowany jest jej świat wewnętrzny, ukryty i nieuświadomiony, i jak może on wpływać na jej aktualne funkcjonowanie, na sposób rozwiązywania konfliktów, wchodzenia w relacje, dokonywania wyborów.

Dzięki pracy w terapii możliwe jest złagodzenie lub ustąpienie objawów, z powodu których dana osoba zgłosiła się do psychoterapeuty (to podstawowe cele terapii), ale osoba w terapii może również – dzięki lepszemu poznaniu i zrozumieniu siebie, - zacząć dokonywać różnych wyborów w bardziej świadomy i swobodny sposób, uzyskując tym samym większy wpływ na swoje życie. Zakładane zmiany mają dotyczyć różnych obszarów: emocji, myśli i zachowań.

Psychoterapeuta psychodynamiczny pracuje w oparciu o zasady rządzące naszym życiem psychicznym, z których pierwsza i podstawowa zakłada, że znaczna część życia umysłowego jest nieświadoma, m.in. potrzeby, pragnienia, procesy myślowe  oraz wynikające z nich konflikty psychiczne, które wpływają na funkcjonowanie człowieka. Często żyjemy, jakbyśmy mieli wolność wyboru, jednak podlegamy znacznie większym ograniczeniom, niż nam się wydaje. Obrazowo to przedstawiając: możemy przypominać bohaterów, odgrywających w życiu scenariusz, napisany przez podświadomość. Z jego nieuświadomienia wynika, że wpływa, ale skoro nie wiemy, co dokładnie, to trudno to zmienić. Natomiast zasada determinizmu psychicznego (nic nie jest przypadkowe, każde zachowanie swoją nieświadomą przyczynę) ma dwa wyraźne ograniczenia: 1. Czynniki nieświadome nie warunkują wszystkich zachowań czy objawów, 2. Świadomy zamiar dokonania zmiany oraz podjęte działania bywają istotnym czynnikiem w procesie poprawy i złagodzenia objawów.

Druga podstawowa zasada w psychoterapii psychodynamicznej to: ważne są doświadczenia z dzieciństwa, które wraz z czynnikami genetycznymi kształtują osobę dorosłą; istotna jest również historia życia danej osoby, jej aktualna sytuacja życiowa, sposób funkcjonowania, relacje.

Cele jakie sobie stawiamy w procesie psychoterapii psychodynamicznej to złagodzenie (ustąpienie) objawów, które skłoniły do podjęcia terapii, i powiązane z tym rozwiązanie nieświadomych wewnątrzpsychicznych konfliktów, poprawienie refleksyjności i rozumienia siebie, wzrost poczucia własnej wartości i sprawczości. Dodatkową wartością, którą przynosi terapia, może być również zauważenie i docenienie zasobów, możliwości, talentów osoby w terapii i umożliwienie bardziej swobodnego korzystania z nich. Efektem terapii może być uzyskanie możliwości wchodzenia w bardziej satysfakcjonujące związki, lepsze radzenie sobie z emocjami, w miarę ustabilizowane poczucie własnej wartości, radzenie sobie z wyzwaniami i trudnościami życiowymi z większą elastycznością i swobodą.

Terapeuta pomaga odkryć różne nieświadome i sztywne schematy, często pochodzące z wczesnodziecięcych doświadczeń i powtarzane przez pacjenta w relacjach dorosłych. Aby zostały zmienione, muszą najpierw zostać uświadomione, powtórzone w relacji terapeutycznej i na skutek wielu powtórzeń mogą zostać już bardziej świadomie zmodyfikowane w życiu. W czasie terapii stopniowo wzrasta zdolność danej osoby do tolerowania, akceptowania różnych uczuć, a zwłaszcza towarzyszącego im lęku, rozpoznawania konfliktów i poddawania ich refleksji oraz wprowadzania zmian w życiu.

Osoba w terapii ma w relacji terapeutycznej odkrywać nieświadome czynniki, kierujące jej zachowaniem, ale również uczyć się rozpoznawać własne emocje, nazywać je i radzić sobie z nimi bardziej adaptacyjnie, niż wcześniej. Dochodzi również do przeżycia korektywnych doświadczeń emocjonalnych; wielokrotnie można doświadczyć sytuacji, które stoją w sprzeczności z dotychczasowymi (lękowymi) oczekiwaniami, np. w przy popełnieniu pomyłki zamiast dotychczasowej krytyki doświadczyć współczucia, umieć je przyjąć i poszukać sposobów naprawienia sytuacji. Można – bez zalewających i zniekształcających rzeczywistość emocji, - skorygować dotychczasowe nieadaptacyjne myślenie, uczyć się nowych zachowań i umiejętności społecznych.

Psychoterapię psychodynamiczną można również potraktować jako budowanie nowej więzi, która prowadzi do przebudowy pamięci niejawnej, związanej ze stylem przywiązania. Styl przywiązania to strategia budowania więzi, tworząca się w dzieciństwie na bazie relacji z opiekunem, najczęściej z matką. Przyjmuje się go w okresie niemowlęcym i przez resztę życia pozostaje stosunkowo niezmienny. Otóż terapia daje szansę modyfikacji tego stylu, i możliwość innego podejścia do nowych relacji bądź próby korekty obecnych tak, aby dawały więcej satysfakcji i zadowolenia.

Niedawne odkrycia w dziedzinie neurobiologii pokazują, że w wyniku terapii związki między sieciami skojarzeniowymi w mózgu ulegają modyfikacji, dzięki czemu, np. reprezentacja figury autorytetu nie wywołuje już takiej samej reakcji emocjonalnej, jak przed terapią, co oznacza, że np. w sytuacjach kontaktu z osobami, które postrzegamy jako stojące wyżej od nas, zachowujemy zdolność myślenia i działania, nie czujemy się tak zalęknieni i pomieszani jak wcześniej (co sprzyja podjęciu adaptacyjnych dla nas decyzji).

Dla kogo psychoterapia psychodynamiczna?

Ujmując rzecz szeroko i bez posługiwania się nomenklaturą psychiatryczną, psychoterapia psychodynamiczna jest dla osób mających trudności w relacjach, osób o często zmieniającym się nastroju, z niestabilnym poczuciem własnej wartości, nadmiernie wrażliwych na niepowodzenia i odrzucenie, skłonnych do działań impulsywnych i różnego rodzaju rozegrań lub odegrań, skonfliktowanych, często przeżywających nadmierny lęk i niepokój, poczucie winy lub krzywdy, zapamiętałych w urazach, cierpiących z powodu braku zrozumienia, niepowodzeń, wycofanych społecznie, przeżywających poczucie beznadziejności i bezsensowności, znoszących niespecyficzne dolegliwości somatyczne (bez wyraźnych przyczyn fizycznych), cierpiących czasem z trudno uchwytnych do zdefiniowania powodów, takich jak wewnętrzna pustka, niepokój. I niekoniecznie muszą to być osoby, które zostały zdiagnozowane przez psychiatrę.

50-minutowe sesje odbywają się 1 do 3 razy w tygodniu, w stałym miejscu i o stałej porze. Wszystkie odstępstwa od schematu spotkań są szczegółowo omawiane.

Psychoterapia może być krótko- lub długoterminowa; o wybraniu konkretnej formy decyduje splot wielu czynników, które różnią się w każdym indywidualnym przypadku (i są do omówienia przy zawieraniu kontraktu).

Na zakończenie podkreślę, że badania dotyczące skuteczności psychoterapii psychodynamicznej wskazują, iż może nie tylko łagodzić symptomy, ale także rozwijać wewnętrzne zdolności i zasoby, pozwalające na bogatsze i bardziej satysfakcjonujące życie.

Terapia psychodynamiczna wprawia w ruch procesy psychologiczne prowadzące do trwałej zmiany, nawet po zakończeniu terapii, a korzyści z terapii nie tylko utrzymują się, lecz również zwiększają wraz z upływem czasu.